Burgerschap: het containerbegrip ontleed

Er bestaat een verscheidenheid aan definities van het begrip burgerschap. Niet gek, aangezien onze democratische samenleving ons de ruimte geeft om zelf te bepalen wat we goed burgerschap vinden. Toch is het fijn om duidelijkheid te scheppen.

Van brede definitie naar concrete toepassing op school

De meest brede en daarmee ook meest toegepaste omschrijving van burgerschapsonderwijs luidt ongeveer zo: Burgerschapsonderwijs bereidt jongeren voor op het functioneren in de samenleving. Deze beschrijving geeft echter geen inhoudelijke handvatten waarover burgerschap dan zou moeten gaan. Daarom is het belangrijk om de beschrijving wat te specificeren:

1.  In wat voor soort samenleving moeten jongeren leren functioneren?

2. Op welke manier wil je dat jongeren functioneren in de samenleving, oftewel welke houding wil je dat ze aannemen?

3. Welke kennis en vaardigheden hebben jongeren nodig om te kunnen functioneren in deze samenleving?

 

Over het antwoord op vraag 1 zijn we het meestal wel eens en ook de overheid geeft ons een antwoord op deze vraag: een democratische samenleving gestoeld op de principes van de rechtsstaat.

Het antwoord op vraag 2 is afhankelijk van de eigen visie van de school op burgerschap. De godsdienstige, levensbeschouwelijke of pedagogische grondslag van de school vormt vaak de basis voor deze visie. De ene school wil dat leerlingen zich ontwikkelen tot kritische burgers die zich actief inzetten voor het behoud van waarden als vrijheid en gelijkheid. De andere school vindt het belangrijk dat leerlingen weten hoe ze zich als christenen in de samenleving verhouden tot andere gelovigen of ongelovigen en wat dit voor hun rol in de samenleving betekent. 

Het antwoord op vraag 3 formuleert de school eigenlijk pas als de visie op burgerschapsonderwijs beschreven is én gedragen wordt in de school. Dan kun je samen na gaan denken over de specifieke leerdoelen op gebied van kennisvaardigheden en houding. Het nieuwe wetsvoorstel verplicht scholen om in ieder geval kennis en respect over de basiswaarden van de democratische rechtsstaat bij te brengen door middel van burgerschapsonderwijs. Samen met de schoolspecifieke leerdoelen vormt dit de opstap voor een leerlijn burgerschap op uw school. 

Gaan we hier samen mee aan de slag? Neem gerust contact met me op voor de mogelijkheden.